वृत्तपत्राचे मनोगत
वृत्तपत्राचे मनोगत
नमस्कार बालमित्रांनो! मी तुमचे आवडते वृत्तपत्र बोलत आहे. रोज सकाळी सुगंधी चहाच्या कपसोबत मी तुमच्या घरी येतो. माझ्याशिवाय अनेकांची सकाळच होत नाही. मी तुम्हाला देश-विदेशातील ताज्या बातम्या सांगतो.
माझ्या पानांवर राजकारण, खेळ, मनोरंजन आणि मुलांसाठी छान छान गोष्टी छापलेल्या असतात. मी स्वस्त आहे, पण माझे काम खूप मोलाचे आहे. मी एका दिवसाचा पाहुणा असतो, दुसऱ्या दिवशी मी जुना होतो. लोक मला रद्दी म्हणून विकतात तेव्हा मला वाईट वाटते. पण ज्ञानाचा प्रसार करणे हेच माझे जीवन आहे, याचा मला अभिमान वाटतो.
मी वर्तमानपत्र बोलत आहे! होय, तोच कागदाचा बंडल जो दररोज सकाळी तुमच्या दारात आदळतो. माझा जन्म एका मोठ्या छापखान्यात (Printing Press) होतो. तिथे मोठमोठ्या मशीन्सच्या आवाजात आणि शाईच्या सुगंधात मी तयार होतो. रात्री जेव्हा तुम्ही गाढ झोपलेले असता, तेव्हा मी जगभरातील बातम्या गोळा करून स्वतःला तयार करत असतो.
सकाळी ऊन असो वा पाऊस, वितरक दादा मला तुमच्या दारापर्यंत पोहोचवतात. घरात आल्यावर बाबा मला आवडीने वाचतात, आई पाककृती बघते, तर मुले माझ्यावरची कोडी आणि व्यंगचित्रे पाहतात. मी समाजाचा चौथा आधारस्तंभ मानला जातो. अन्यायविरुद्ध आवाज उठवणे आणि सत्य लोकांपर्यंत पोहोचवणे हे माझे काम आहे.
पण माझी एक खंत आहे. माझे आयुष्य फक्त एका दिवसाचे असते. आजची 'ताजी बातमी' उद्या 'रद्दी' होते. जेव्हा लोक माझा वापर कचरा गुंडाळण्यासाठी किंवा खिडक्या पुसण्यासाठी करतात, तेव्हा माझ्या मनाला खूप वेदना होतात. आज मोबाईलमुळे माझे वाचक कमी होत आहेत, तरीही छापील शब्दांची मजा काही वेगळीच आहे. मला जपून वाचा, एवढीच माझी विनंती आहे.
मी तुमच्या ओळखीचे, रोजच्या भेटीचे वृत्तपत्र बोलत आहे. मला तुम्ही 'न्यूजपेपर', 'वर्तमानपत्र' किंवा 'दैनिक' अशा अनेक नावांनी ओळखता. आज मी माझे मन मोकळे करणार आहे. माझा प्रवास जंगलातील झाडापासून सुरू होतो, ज्याचा कागद बनवला जातो. त्यानंतर शाई आणि अक्षरांचा साज चढवून मी तुमच्या भेटीला येतो.
माझे दैनंदिन कार्य
माझे काम खूप जबाबदारीचे आहे. मी जगाच्या कानाकोपऱ्यातील घडामोडी तुमच्यापर्यंत पोहोचवतो. सीमेवर लढणारे जवान असोत किंवा संसदेत होणारे कायदे, खेळाच्या मैदानावरील विक्रम असोत किंवा हवामानाचा अंदाज, मी सर्व काही तुम्हाला सांगतो. मी गरीब आणि श्रीमंत असा भेदभाव करत नाही. मी झोपडीतही जातो आणि मोठ्या बंगल्यातही मानाने जातो. ज्ञानाचा प्रसार करणे हेच माझ्या जीवनाचे ध्येय आहे.
समाजातील माझे स्थान
मला लोकशाहीचा 'चौथा स्तंभ' (Fourth Estate) म्हटले जाते. समाजात कोणावर अन्याय होत असेल, तर मी त्याला वाचा फोडतो. सरकारी योजनांची माहिती सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवतो. रविवारी तर मी खूप जाड आणि रंगीत असतो, तेव्हा लहानांपासून थोरांपर्यंत सगळेच माझी वाट पाहतात. सुडोकू, शब्दकोडी आणि राशिभविष्य वाचताना तुमच्या चेहऱ्यावरचा आनंद पाहून माझा थकवा दूर होतो.
"सकाळची सुरुवात माझ्याशिवाय अपूर्ण आहे, मी विचारांचे एक मुक्त व्यासपीठ आहे."माझे दुःख आणि भीती
पण मित्रांनो, प्रत्येक नाण्याला दोन बाजू असतात. माझेही काही दुःख आहे. माझे महत्त्व फक्त २४ तासांचे असते. दुसऱ्या दिवशी मी जुना होतो. लोक मला रद्दीवाल्याला विकतात. माझा वापर भेळपुरी देण्यासाठी किंवा वडापाव गुंडाळण्यासाठी होतो, तेव्हा मला खूप कमीपणा वाटतो. मी इतकी महत्त्वाची माहिती दिली, आणि आता माझी ही अवस्था?
दुसरी भीती म्हणजे आजचे डिजिटल युग. मोबाईल आणि इंटरनेटमुळे 'ई-पेपर' आले आहेत. लोक आता बातम्या मोबाईलवरच वाचतात. त्यामुळे मला स्पर्श करणाऱ्या हातांची संख्या कमी होत आहे. पण मला खात्री आहे की, जोपर्यंत सत्याची ओढ आहे आणि वाचनाची आवड आहे, तोपर्यंत माझे अस्तित्व संपणार नाही. शाईचा तो विशिष्ट सुगंध आणि कागदाचा स्पर्श मोबाईल कधीच देऊ शकत नाही.
शेवटी जाता जाता एवढेच सांगेन, बातम्यांची शहानिशा केल्याशिवाय विश्वास ठेवू नका. वाचनाने तुमची प्रगती होईल, म्हणून रोज थोडा वेळ तरी मला नक्की द्या. मी तुमचा निमंत्रित मित्र आहे, मला विसरू नका.
समारोपाकडे …
'वृत्तपत्राचे मनोगत' या निबंधातून आपल्याला वृत्तपत्राचे महत्त्व समजते. तंत्रज्ञान कितीही पुढे गेले तरी वृत्तपत्राची विश्वासार्हता आजही टिकून आहे. विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेसाठी नाही, तर सामान्य ज्ञान वाढवण्यासाठी दररोज वर्तमानपत्र वाचण्याची सवय लावून घेतली पाहिजे, हाच या निबंधाचा मुख्य संदेश आहे.