पाणी ही निसर्गातील एक अद्भुत शक्ती आहे. सृष्टीच्या आरंभापासून पाणी हा जीवनाचा मूळ आधार राहिला आहे. जगातील सर्व मोठी शहरे आणि प्राचीन संस्कृती नद्यांच्या काठीच वसल्या, कारण मानवाला पाण्याचे मोल माहित होते. आजच्या आधुनिक युगातही पाण्याची गरज तसूभरही कमी झालेली नाही, उलट वाढत्या लोकसंख्येमुळे ती अधिकच तीव्र झाली आहे.

पाण्याचे बहुमोल उपयोग

पाण्याचा उपयोग केवळ तहान भागवण्यासाठी होत नाही. भारतासारख्या कृषिप्रधान देशात शेती पूर्णपणे पाण्यावर अवलंबून आहे. पाणी नसेल तर धान्य पिकणार नाही आणि धान्याशिवाय भूकबळी पडतील. याशिवाय, वीज निर्मितीसाठी, कारखान्यांसाठी आणि वाहतुकीसाठी सुद्धा पाण्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. निसर्गातील तापमानाचा समतोल राखण्याचे कामही जलाशय आणि समुद्र करतात.

पाणी टंचाई आणि आपली जबाबदारी

आज अनेक गावांमध्ये आणि शहरांमध्ये पिण्याच्या पाण्यासाठी मैलोन्मैल पायपीट करावी लागते. हे संकट मानवनिर्मित आहे. झाडांची कत्तल केल्यामुळे पावसाचे प्रमाण कमी होत आहे. आपण पाण्याचा वापर करताना त्याचा 'मर्यादित साठा' आहे, हे विसरून जातो. शॉवर खाली अंघोळ करणे किंवा वाहने धुण्यासाठी पिण्याचे पाणी वापरणे यातून पाण्याचा प्रचंड अपव्यय होतो.

जलसंधारण: काळाची गरज

'पाणी अडवा, पाणी जिरवा' हे केवळ घोषणा न राहता कृतीत येणे गरजेचे आहे. पावसाळ्यातील वाहून जाणारे पाणी जर आपण जमिनीत जिरवले, तर विहिरींच्या पाणी पातळीत वाढ होईल. शेतात 'ठिबक सिंचन' वापरून आपण पाण्याची बचत करू शकतो. शालेय स्तरापासूनच मुलांमध्ये जलसाक्षरता निर्माण व्हायला हवी.

शेवटी, पाणी ही कोणाची खाजगी मालमत्ता नसून ती संपूर्ण वसुंधरेची आहे. आपण आपल्या पुढच्या पिढीला वारसा म्हणून कोरड्या नद्या आणि रिकामे माठ द्यायचे की समृद्ध निसर्ग, हे आजच्या आपल्या वागणुकीवर अवलंबून आहे. लक्षात ठेवा, पाण्याचा एक थेंब वाचवणे म्हणजे एक जीवन वाचवणे होय.