'आरोग्य हीच खरी संपत्ती' हे आपण लहानपणापासून ऐकत आलो आहोत. पण हे आरोग्य टिकवायचे कसे? याचे उत्तर 'योग' या शब्दांत दडलेले आहे. योग ही भारताने जगाला दिलेली एक अनमोल देणगी आहे. २१ जून हा दिवस जगभर 'आंतरराष्ट्रीय योग दिन' म्हणून साजरा केला जातो, यावरूनच योगाची व्याप्ती लक्षात येते.

योगासने: शरीराचे संवर्धन

योगासने आपल्या शरीरातील प्रत्येक अवयवाला कार्यक्षम बनवतात. सूर्यनमस्कार हा तर आसनांचा राजा मानला जातो, कारण त्यात १२ स्थितींचा समावेश असतो जो संपूर्ण शरीराला व्यायाम देतो. आजकाल मुले मोबाईल आणि कॉम्प्युटरमुळे एकाच जागी बसून राहतात, त्यामुळे पाठीचे आणि मानेचे विकार वाढले आहेत. अशा वेळी योगासने केल्याने पाठीचा कणा ताठ राहतो आणि शरीराची ठेवण सुधारते. नियमित आसने केल्यामुळे प्रतिकारशक्ती (Immunity) वाढते आणि शरीर रोगांशी लढण्यास सज्ज होते.

प्राणायाम: मनाची शांती

प्राणायाम हा योगाचा आत्मा आहे. आपले मन हे अतिशय चंचल असते, त्याला नियंत्रित करण्याचे सामर्थ्य केवळ श्वासात असते. जेव्हा आपण दीर्घ श्वास घेतो आणि सोडतो, तेव्हा शरीराला भरपूर ऑक्सिजन मिळतो. कपाळभाती आणि भ्रामरी प्राणायामामुळे मेंदू शांत होतो आणि नकारात्मक विचार दूर होतात. ज्यांना झोप न येणे किंवा चिडचिड होणे यांसारख्या समस्या आहेत, त्यांच्यासाठी प्राणायाम हे एक वरदान आहे.

योग आणि विद्यार्थी जीवन

विद्यार्थी दशेत एकाग्रता (Concentration) खूप महत्त्वाची असते. योगामुळे मन एका जागी स्थिर करण्याची सवय लागते. परीक्षेच्या काळात येणारी भीती आणि तणाव योगामुळे कमी करता येतो. जे विद्यार्थी दररोज योगाभ्यास करतात, ते इतरांच्या तुलनेत अधिक उत्साही आणि आनंदी दिसतात. योगामुळे केवळ शरीर सुदृढ होत नाही, तर आत्मविश्वासही वाढतो.

निष्कर्ष

योग म्हणजे केवळ व्यायामशाळेत जाऊन वजन कमी करणे नव्हे, तर ते शरीर, मन आणि आत्मा यांचा समतोल राखण्याचे शास्त्र आहे. योग करण्यासाठी वयाचे कोणतेही बंधन नसते. आपण सर्वांनी आपल्या व्यस्त वेळापत्रकातून किमान ३० मिनिटे योगासाठी दिली पाहिजेत. जर आपण आज योगाची कास धरली, तर उद्याचे भविष्य नक्कीच निरोगी आणि सशक्त असेल.