माणसाला व्यक्त होण्यासाठी भाषेची गरज असते. जगाच्या पाठीवर हजारो भाषा आहेत, पण प्रत्येकासाठी त्याची 'मातृभाषा' ही जगातील सर्वात सुंदर भाषा असते. 'मातृभाषा' या शब्दातच 'मातृ' म्हणजे आई हा शब्द आहे. आईच्या दुधातून जसे बाळाला पोषण मिळते, तसेच मातृभाषेतून माणसाच्या बुद्धीला आणि विचारांना पोषण मिळते.

भावनांची भाषा

तुम्ही कधी विचार केला आहे का? आपल्याला जेव्हा खूप राग येतो, खूप आनंद होतो किंवा अचानक ठेच लागते, तेव्हा आपल्या तोंडातून कोणता शब्द बाहेर पडतो? तो शब्द नक्कीच आपल्या मातृभाषेतला असतो. कारण कृत्रिमरीत्या शिकलेली भाषा मेंदूपर्यंत पोहोचते, पण मातृभाषा थेट हृदयाला स्पर्श करते. स्वप्न पाहताना सुद्धा आपण आपल्याच भाषेत पाहतो. यावरूनच तिचे आपल्या आयुष्यातील अतुट स्थान स्पष्ट होते.

शिक्षण आणि मातृभाषा

जगभरातील अनेक प्रगत देश, उदा. जपान, जर्मनी, फ्रान्स, चीन हे सर्व देश आपले शिक्षण आणि व्यवहार त्यांच्याच भाषेत करतात. तरीही ते जगात आघाडीवर आहेत. आपल्याकडे मात्र इंग्रजीचा अट्टहास धरला जातो. विज्ञान आणि गणित हे विषय मातृभाषेतून शिकले तर ते मुलांच्या पक्के लक्षात राहतात, हे संशोधनाने सिद्ध झाले आहे. पाठांतर करण्यापेक्षा विषय समजणे महत्त्वाचे असते आणि ते समजण्याचे सामर्थ्य आपल्या भाषेत असते.

अस्तित्वाची लढाई

आज जागतिकीकरणामुळे आपण आपली मूळ भाषा विसरत चाललो आहोत. तरुण पिढीला आपल्या भाषेतील साहित्याची, म्हणींची आणि शब्दांची माहिती कमी होत आहे. आपण इंग्रजी शब्दांची भेसळ करून बोलतो. जर ही भाषा संपली, तर त्यासोबत त्या भाषेतील गाणी, सण, साहित्य आणि इतिहास सुद्धा संपून जाईल. भाषा ही नदीसारखी असते, ती प्रवाहित राहिली तरच ती जिवंत राहते.

आपले कर्तव्य

आपली मातृभाषा टिकवणे हे सरकारचे नाही, तर आपले काम आहे. त्यासाठी आपण काय करू शकतो?

• घरात आणि मित्र-मैत्रिणींशी बोलताना आवर्जून मातृभाषेत बोला.
• आपल्या भाषेतील वर्तमानपत्रे, पुस्तके आणि कथा वाचा.
• आपली स्वाक्षरी (Signature) आपल्या भाषेत करा.
• समाजमाध्यमांवर (Social Media) लिहित असताना आपल्या लिपीचा वापर करा.

शेवटी, इंग्रजी ही 'कामाची' भाषा असू शकते, पण मातृभाषा ही 'प्रेमाची' भाषा आहे. जगात कुठेही जा, कितीही मोठे व्हा, पण ज्या भाषने तुम्हाला पहिल्यांदा 'आई' म्हणायला शिकवले, त्या भाषेचा हात कधीही सोडू नका.