माझा आवडता सण : दिवाळी
माझा आवडता सण : दिवाळी
भारतात अनेक सण साजरे होतात, पण माझा सर्वात आवडता सण दिवाळी आहे. दिवाळी हा दिव्यांचा आणि प्रकाशाचा सण आहे. हा सण अश्विन महिन्यात येतो.
दिवाळीत लोक आपली घरे स्वच्छ करतात आणि दारासमोर सुंदर रांगोळी काढतात. आकाशकंदील आणि दिव्यांच्या रोषणाईने सर्व रस्ते उजळून निघतात. मला दिवाळीत नवीन कपडे घालायला आणि फराळ खायला खूप आवडते. हा सण आनंदाचा आणि उत्साहाचा संदेश देतो. म्हणून मला दिवाळी मनापासून आवडते.
दिवाळी हा हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा आणि आनंदाचा सण आहे. यालाच 'दीपावली' असेही म्हणतात. पावसाळा संपून हिवाळ्याची चाहूल लागली की दिवाळीचे वेध लागतात. हा सण सलग पाच-सहा दिवस चालतो, त्यामुळे मुलांसाठी ही मोठी पर्वणीच असते.
दिवाळीची सुरुवात 'वसुबारस' ने होते. त्यानंतर धनत्रयोदशी, नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, पाडवा आणि भाऊबीज असे सण एकापाठोपाठ येतात. नरक चतुर्दशीला पहाटे उठून अभ्यंगस्नान करण्याची मजा काही वेगळीच असते. आईने बनवलेले लाडू, चकली, चिवडा आणि करंजी या फराळाची चव तर वर्षभर जिभेवर रेंगाळते.
दिवाळीत घरोघरी दिवे लावले जातात. रात्रीच्या वेळी जेव्हा सर्व घरे दिव्यांनी उजळतात, तेव्हा असे वाटते जणू पृथ्वीवर आकाशच उतरले आहे. मित्र-मैत्रिणींना भेटणे, एकमेकांना फराळ देणे आणि शुभेच्छा देणे यामुळे प्रेमाची भावना वाढते. आजच्या काळात आपण प्रदूषण टाळण्यासाठी फटाके न वाजवता 'पर्यावरणपूरक दिवाळी' साजरी करणे जास्त महत्त्वाचे आहे. हा सण आपल्याला अंधारावर मात करून प्रकाशाचा मार्ग दाखवतो.
सण हे माणसाच्या आयुष्यात नवीन उत्साह आणि चैतन्य घेऊन येतात. माझ्या आयुष्यात आनंदाचे रंग भरणारा सण म्हणजे दिवाळी. हा केवळ एक धार्मिक उत्सव नसून तो कौटुंबिक जिव्हाळ्याचा आणि सामाजिक एकतेचा सण आहे. भगवान श्रीराम १४ वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येला परतले, तेव्हा प्रजेने दीप लावून त्यांचे स्वागत केले, तिथूनच या सणाची सुरुवात झाली असे मानले जाते.
१. तयारी आणि उत्साह
दिवाळी येण्यापूर्वी पंधरा दिवस आधीच घरात तयारी सुरू होते. घराची साफसफाई, रंगरंगोटी आणि फराळाची लगबग यामुळे वातावरण उत्साही बनते. बाजारात नवीन कपडे, आकाशकंदील आणि पणत्यांची मोठी रेलचेल असते. लहानांपासून थोरांपर्यंत प्रत्येकजण या तयारीत उत्साहाने सहभागी होतो.
२. सणाचे विविध पैलू
दिवाळीचा प्रत्येक दिवस काहीतरी विशेष संदेश देतो. लक्ष्मीपूजनाला घराची आणि व्यापाराची भरभराट होवो अशी प्रार्थना केली जाते. पाडवा हा पती-पत्नीच्या नात्यातील प्रेमाचा सण आहे, तर भाऊबीज हा भाऊ आणि बहिणीच्या पवित्र प्रेमाचे प्रतीक आहे. बहिणीने भावाला ओवाळणे आणि भावाने दिलेली भेटवस्तू हा क्षण अतिशय गोड असतो.
३. किल्ले बनवण्याचा आनंद
महाराष्ट्रात दिवाळीची एक खास परंपरा म्हणजे 'किल्ले बनवणे'. लहान मुले मातीचा किल्ला बनवून त्यावर छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मावळ्यांच्या मूर्ती ठेवतात. यातून मुलांना इतिहासाची माहिती मिळते आणि त्यांच्यातील कल्पकता वाढते. सवंगड्यांसोबत मिळून किल्ला बनवणे हा माझ्यासाठी दिवाळीतील सर्वात मोठा आनंद असतो.
४. बदलती दिवाळी आणि जबाबदारी
आजच्या काळात दिवाळी साजरी करताना आपण निसर्गाचाही विचार केला पाहिजे. फटाक्यांच्या धुरामुळे आणि आवाजामुळे हवा आणि ध्वनी प्रदूषण होते. त्यामुळे आपण 'फटाकेमुक्त दिवाळी' साजरी करण्याचा संकल्प करायला हवा. दिव्यांच्या प्रकाशात गरीबांचे घरही उजळेल, याची काळजी आपण घेतली पाहिजे. कुणाला तरी मदत करणे, हीच खरी दिवाळी आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, दिवाळी हा सण मनातील कटुता काढून प्रेम पेरण्याचा सण आहे. अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश पसरवणे हेच या सणाचे खरे उद्दिष्ट आहे.
समारोपाकडे …
'माझा आवडता सण' या निबंधाद्वारे आपण दिवाळीचे महत्त्व समजून घेतले. सण आपल्याला एकत्र आणतात आणि जीवनात आनंद निर्माण करतात. आपण प्रत्येक सण असाच उत्साहाने, पण इतरांना त्रास होणार नाही अशा पद्धतीने साजरा केला पाहिजे. हीच खरी भारतीय संस्कृती आहे.